Het gras is nooit groen en de lucht nooit blauw

Het belangrijkste wat ik aan kinderen en jongeren wil meegeven is dat ze vragen blijven stellen. Aan zichzelf en aan anderen. Op die manier komen ze de meest fantastische vergezichten tegen en vormen ze hun eigen kijk op iets. Verwarring, verbazing en verwondering staan aan het begin van elke keuze. Rogier Polman, beeldend kunstenaar, vormgever en tekendocent vertelt aan Alexandra van der Hilst over werken met kinderen op school.

Je bent vormgever, beeldend kunstenaar, schrijver en artdirector van twee kunst evenementen, wat maakt dat je ook bent gaan lesgeven?

polman 1Het begon in Haarlem ooit als docent striptekenen voor jongeren. Tien jaar geleden ben ik gevraagd om bij Pier K te komen werken. Eerst als docent beeldend voor kinderen, later ook voor jongeren en volwassenen.Mijn werk heeft zich altijd bevonden op snijpunten. In mijn eigen vrije werk is er altijd sprake van een mix van zucht naar het onbekende, het toeval, de ervaring, de kennis en het gevoel. Ik werk zeven dagen per week en geniet daar volop van. Sinds een jaar of twintig geef ik les en ook al zou ik miljonair zijn, het lesgeven aan kinderen wil ik altijd blijven doen. Het is een soort voedingsbodem voor al mijn andere werkzaamheden.

werk van een leerling

Waar zit voor jou dat inspirerende van kinderen en jongeren dan in, ervaar je dat ook als je op scholen werkt?

Bij Pier K bevind ik mij in een tamelijk luxueuze positie. De cursisten komen naar mij toe. Zij nemen een relatief duidelijke leervraag, motivatie en gretige instelling mee. Van mijn kant is het tot nu toe vrij eenvoudig om daar als het ware ‘freewheelend’ op te anticiperen. Iets anders wordt het als ik voor een groep sta waar de kinderen en jongeren niet zo’n evidente open instelling hebben. Dan heb ik het over het werken op scholen. Of op plekken waar de leercondities anders zijn dan bij Pier K, bijvoorbeeld als ik meedoe aan kunstprojecten in de wijk, of een cursus geef in de gevangenis. Dan komt kennis van groepsdynamiek, didactiek en leerprocessen, psychologie en pedagogiek om de hoek kijken. Zeker als het gaat om de creatieve cross-overs waar ik mij in de interactie met kinderen en jongeren zo veel mogelijk op focus. In de cursus ‘Kunst in Leren – Voorbij de Kaders’ heb ik daar veel meer inzicht over gekregen. Zaken die ik meestal organisch en intuïtief deed zijn op hun plek gevallen. Ze zijn nu ingebed in meer kennis en hebben daardoor ook meer diepgang en betekenis gekregen. Ik vind dat van belang, zeker als je op een school je wilt verbinden met de leerlingen. En dat is voor mij een voorwaarde. Het klinkt misschien ouderwets, maar ik denk dat lesgeven een soort roeping is. We hebben elkaar wat te bieden, ik hen en zij mij. Wederzijdsheid, dat is wat ik ervaar in het werken met kinderen en jongeren.

Hoe kom jij tot dat gevoel van wederzijdsheid met kinderen?

Stel we starten met het onderwerp zelfportretten. Dan gaan we met elkaar praten over wat een zelfportret allemaal kan zijn en ook wat het misschien niet kan zijn. Dan is het mooiste wat kan gebeuren, dat we samen op denkvelden komen waarvan we nooit zouden hebben bevroed dat dat iets met zelfportrettenpolman 2 te maken zou kunnen hebben. En dat de overwegingen bij wat een zelfportret niet is bij nader inzien misschien toch wel een zelfportret is. Dus dan gaan we vragen stellen aan elkaar: Hoe kun je aan jezelf zien hoe je je voelt en klopt dat met hoe anderen naar je kijken. Hoe kun je laten zien met kleur of vorm dat je bijvoorbeeld een binnenpretje hebt of ruzie met je cavia. Als docent weet je nooit precies waar het gesprek naartoe gaat. Dat houdt je scherp en je moet je open opstellen. Dat vraagt ook om een bepaalde kwetsbaarheid. Kinderen merken het wanneer je samen met hen optrekt in het denken en zij ook jou kunnen bevragen op hoe je tot een bepaald schilderij, of grafisch werk bent gekomen. Wat ik vooral leuk vind aan lesgeven is de dialoog. Door hun vaak onconventionele vragen kunnen ze mij ook op een ander denkspoor zetten. Dat vind ik het goud van werken met kinderen.

Wat wil je kinderen meegeven?

‘Iedere conclusie staat aan het begin van de nieuwe vraag’. Dit staat in mijn werk met kinderen centraal en ik hoop altijd dat kinderen dat als iets vanzelfsprekends meenemen in hun verdere leven. Ik werk vaak met beelden die direct reacties oproepen en bevraag kinderen over wat ze zien. Vervolgens vraag ik ze de werkelijkheid om te draaien. Dat levert hele boeiende gesprekken op. Om je een idee te geven: laatst had ik een beeld van een traditioneel uitgedoste meneer op Papoa New Guinea en een beeld van een meneer met tattoos en piercings op het strand in Zandvoort. Vervolgens geef ik ze een opdracht om de meneer uit Zandvoort te tekenen in het oerwoud van New Guinea en de Papoa op het strand van Zandvoort. Dan gaan ze ineens anders kijken. Er ontstaat een soort filosofisch sparren over allerlei maatschappelijke onderwerpen waarin kinderen elkaar in het bevragen meenemen. Het belangrijkste wat ik aan kinderen en jongeren wil meegeven is dat ze vragen blijven stellen. Aan zichzelf en aan anderen. Op die manier komen ze de meest fantastische vergezichten tegen en vormen ze hun eigen kijk op de wereld.

Wat wil je leerkrachten meegeven?

Verwarring, verbazing en verwondering staan aan het begin van elke keuze. De denkkaders van kinderen polman 5en jongeren zijn nog redelijk soepel. Tegen leerkrachten zou ik willen zeggen dat het zo belangrijk is dat ze veel ‘mentale uitstapjes’ maken met de kinderen. Kunst is daar bij uitstek een prachtig middel voor. In mijn lessen is ongewoon denken het startpunt. Het gras is bij wijze van spreken nooit groen en de lucht nooit blauw. Eén plus één is alles behalve twee. Om te voorkomen dat de leerkracht verward raakt over mijn werkwijze vertel ik van tevoren precies wat ik ga doen en waarom ik dat doe en geef opdrachtjes waar hij / zij vervolgens zelf met de kinderen op door kan gaan. Daarbij is de boodschap aan de leerkracht: remember, the sky is the limit!

Alexandra van der Hilst

Rogier Polman volgde de opleiding ‘Grafische Vormgeving’ aan de Kunstacademie in Utrecht en de opleiding ‘Vrije Kunsten’ aan de Kunstacademie in Arnhem. Bij Pier K volgde hij de cursus ‘Kunst in Leren – Voorbij de Kaders’ van AB3.
Meer weten over Rogier Polman? Kijk op de website van zijn eigen bedrijf Hijgend Zeepaard: www.hijgendzeepaard.nl of op de site van Pier K: www.pier-k.nl/kunstopschool/kunst-in-leren
www.deweijerdesign.nl