Het thema van de Kinderboekenweek 2010: beeldtaal in kinderboeken

Wie een kinderboek openslaat kijkt vaak eerst naar de beelden. Beelden maken een boek vrolijk, spannend, gek, zielig, humoristisch, kortom ze geven uitdrukking aan een verhaal. Sommige boeken hebben helemaal geen woorden nodig, maar nodigen wel uit tot het gebruiken, schrijven en zelfs ontdekken van woorden.

Samen met peuters en kleuters een prentenboek bekijken en erover praten nodigt hen ook uit hun eigen verhaal te verzinnen. Door de afbeeldingen maken ze vaak kennis met nieuwe woorden. In het woordgebruik tijdens het verzinnen, naspelen of navertellen van een verhaal merk je als leerkracht direct of de kinderen de woorden ook echt begrepen hebben. De fantasie wordt geprikkeld en tijdens het verzinnen van hun eigen verhaal plaatsen kinderen woorden in een voor hen betekenisvolle context. Zo ontwikkelen ze een eigen woordenschat die al doende groter wordt.

In het expressie geven aan de afbeeldingen, wordt de betekenis versterkt door geluiden, kleuren, beweging en eventueel geuren. De woorden krijgen extra inhoud en al spelende ontwikkelt het taalgevoel. Een goed ontwikkeld taalgevoel stelt ons in staat intuïtief aan te voelen of een zin, een tekst grammaticaal goed in elkaar zit. Taal heeft ook te maken met ritme. Een goed ritme in woorden en zinnen brengt teksten tot leven, als een soort kloppend hart, de adem van het verhaal.

Het plezier in het kijken en er zelf actief mee bezig zijn activeert ook het eigen verbeeldingsvermogen. Via het kijken en navertellen ontstaat een vanzelfsprekende nieuwsgierigheid naar het geschreven woord. De verbinding naar taalkennis, met regels en structuur, vloeit dus min of meer voort uit het wakker maken van taalgevoel in het serieus aandacht schenken aan beeldverhalen, voorlezen en verteltheater.

tekening kbwOm vaardig te worden in het maken van beelden bij een tekst of verhaal geldt eveneens dat het ontwikkelen van beeldgevoel daaraan vooraf gaat. Elk beeld kent nuances. Door steeds beter naar een beeld te (leren)kijken vallen allerlei details op qua vorm, kleur, compositie en ruimtelijke invulling van het beeld. De simpele vraag ‘wat zie je’ volstaat al om een register aan vaak onbewuste kennis bij kinderen te activeren. Leerkrachten zeggen het soms lastig te vinden om het gesprek op gang te brengen of houden. Wanneer kinderen met hun ontdekkingen komen kun je reageren met de vraag ‘waaraan zie je dat?’ En die vraag kun je verdiepen met vervolgvragen zoals: ‘is het een vol blad of is het juist leeg, wat vertellen de kleuren je, zijn het harde, koude of warme en zachte kleuren, zie je strakke lijnen of zijn de lijnen een beetje bibberig?’

Goed leren kijken maakt mensen dus gevoelig voor wat het beeld te vertellen heeft. Om vervolgens zelf een beeld te maken is niet 1,2,3 gedaan omdat veel mensen denken dat ze niet kunnen tekenen. Dat is jammer, want die overtuiging remt alle spontane creativiteit. En voor je het weet zit je met je klas toch weer dezelfde kleurplaat in te kleuren, of gaat iedereen naar huis met bijvoorbeeld dezelfde dierenmaskers!

tekentafelWim Bos is beeldend kunstenaar en werkt regelmatig op scholen, zowel met leerkrachten als met kinderen. Om mensen – ongemerkt en met veel humor – over de drempel van het falen te halen heeft hij allerlei speelse teken en schilderoefeningen bedacht. In teams en met kinderen doet hij vaak de volgende oefening: Je tekent een poes op het schoolbord vanuit een strakke lijn. Eentje zoals je ze vaak in kleurplaten ziet: ovaal, cirkel bovenop de ovaal, twee ogen, neus, mondje, snorharen,

twee oren en eventueel twee kleine rondjes onderaan die de pootjes van de poes uitbeelden. Niks aan, heel saai, 13 in een dozijn. Nu doe je het nogmaals vanuit een bibberende lijn. Daardoor ontstaat al een heel ander beeld. Wat vertellen de lijnen over de twee getekende poezen? Wat gebeurt er met de haren van een poes als hij kwaad is, hoe ziet hij er dan uit? Welke sfeer kun je uitdrukken door dezelfde oefening met bijvoorbeeld krijt, oliepastels of soft pastels te doen? Zelf kleine tekeningetjes maken met diverse soorten lijnen en materialen stimuleren kinderen en volwassenen om hun eigen creatie te maken.

Zin in een andere leuke tekenoefening? Zie de teken-energizer van Wim Bos elders in deze nieuwsbrief.

 

Nieuwsbrief

Wilt u op de hoogte gehouden worden Schrijf u dan in voor de nieuwsbrief. >>
www.deweijerdesign.nl