Uitdaging van de onderwijspraktijk en creatief partnerschap

Creativiteit als toekomstkapitaal was het thema van de vorige nieuwsbrief. We hebben daar veel positieve reacties op gekregen. In het artikel werd gesproken over het loskomen van garantiedenken. Dat is natuurlijk gemakkelijk gezegd op papier, maar hoe pakt dat uit in de weerbarstigheid van de praktijk? Een voorbeeld is OBS Blijvliet in Rotterdam, deelgemeente Feyenoord. Een school met 200 leerlingen, 25 nationaliteiten en een stevige (buurt)problematiek.Ik volg de school al zo’n jaar of negen en praat met een bevlogen Ron van Neck, sinds een jaar de nieuwe locatieleider:

‘Als je met deze kinderen in deze buurt wilt werken moet het in je hart goed zitten. Je moet het volledig doen met al je zijn. Creativiteit betekent voor mij dat mijn leerkrachten in staat zijn leerstof op veel verschillende manieren aan te bieden. Dat betekent dat zij bij zichzelf te rade moeten gaan hoe ze zichzelf ontwikkelen. Waar zijn ze goed in en wat kan beter, hoe divergent zijn ze in hun werkwijze en ook hoe kunnen ze vanuit die verscheidenheid alles weer bundelen in hun eigen lessen.

Blijvliet 1

Voor kinderen betekent creativiteit dat ze zich breed ontwikkelen in het denken, maar ook in het doen. We werken hier op school veel met kunstenaars. Door al die kunstvormen leren ze ergens voor te gaan. Ze leren ook hun emoties beter kennen, te uiten en vooral beter te sturen. In deze buurt is het zo belangrijk dat de sociale cohesie meer tot stand komt. Ik heb veel respect voor wat de kunstenaars hier doen, maar het zou nog mooier zijn als we ook de kunstlessen kunnen afstemmen op wat we hier in school doen, toegespitst op het concept van de school. Het is me helaas nog niet gelukt om dat voor elkaar te krijgen met de kunstinstelling.

Wij willen het hebben over creativiteit in zijn totaal, niet als een losstaand iets. De kunstenaars kunnen dan ook in het leren zelf veel meer betekenen en toevoegen dan ze nu doen. Wij willen kunst en leren verbinden, dat vraagt wel een andere betrokkenheid en ook andere pedagogische en didactische kwaliteiten van de kunstenaars. Van onze leerkrachten vraagt het ook dat zij op een andere manier naar de invulling van hun eigen vak kijken.’

Deze tijd met alle snelle ontwikkelingen en complexe problematiek vraagt om duurzame allianties tussen partijen die van meerwaarde voor elkaar kunnen zijn. Interessant is wanneer er een inspirerend creatief partnerschap zou ontstaan tussen het onderwijs en de kunstsector. Scholen werken langs methodes, leerplannen en kerndoelen. Van te voren staat vast wat wanneer gedaan moet worden en welke resultaten daaruit moeten komen. Kunstenaars zijn gewend te werken vanuit creativiteit, ze werken vrijer. Naast het uiteindelijke resultaat is het proces naar het einddoel belangrijk op zich. Het resultaat komt voort uit een meer onderzoekend proces. Beide manieren kunnen elkaar prima aanvullen. Dat vereist afstemming, wezenlijke ontmoetingen en bijscholing van beide partijen. En ja, dat kost tijd en energie en vraagt meestal om op een andere manier te denken over de besteding van tijd, ruimte en geldstromen.

Bij Pier K centrum voor kunst en cultuur in Hoofddorp, gelooft men zeer in het samen opgaan met het onderwijs. Marjolijn Sas, projectleider Kunst in leren:

‘Bij ons gaat het in de praktijk zo dat een kunstenaar afstemt met de leerkracht over het onderwerp, de leerstof of het thema. Er wordt een duidelijk doel geformuleerd per groep. Beiden gaan in overleg met elkaar aan de gang. De kunstenaar diept het onderwerp op zijn eigen beeldende, theatrale of muzikale manier uit. De leerkracht sluit daarbij aan.

Creativiteit en eigenheid van het kind staan voorop. Wij geloven dat het de kinderen veel meer plezier in leren oplevert, het beïnvloedt ook hun denken. Het kind krijgt iets wezenlijks met de stof en zal het beter verwerken. Kunstenaars en leerkrachten kunnen op deze manier zoveel meer voor elkaar betekenen, elkaar inspireren en voeden!’

Robert Sternberg, onderzoeker en hoogleraar psychologie aan o.a. de Yale University, stelt dat onderwijzen in creatief denken kinderen helpt om hun academische kwaliteiten te ontwikkelen.1)

Creativiteit is niet iets dat alleen voor kunstenaars is weggelegd, zoals beschreven in mijn boek ‘Voorbij de kaders’. Leren is een proces dat voortdurend in beweging is. Het is interessant om inzichten vanuit de pedagogie, psychologie, het onderwijsveld en de kunsten naast elkaar te leggen en te verbinden om telkens opnieuw een dynamische leeromgeving te creëren.2)

Howard Gardner, grondlegger van de meervoudige intelligentie theorie en tevens initiatiefnemer van het Amerikaanse Project Zero, een expertise centrum verbonden aan Harvard University, onderzoekt samen met anderen het belang en de waarde van creativiteit in de kunsten gekoppeld aan onderwijs en leren.3)

Blijvliet 3

Ron van Neck ziet mogelijkheden te over voor zijn school, maar ervaart ook een spanningsveld met opgelegde normen van de inspectie en vooringenomen oordelen. Hij legt uit:

‘De trainingen die jullie hier aan onze leerkrachten geven zijn echt een eyeopener, bieden veel kennis en mogelijkheden ook in het zelf leren ontdekken. Ik zie zoveel potentie in mijn team als ze zelf met materialen aan de gang gaan en dit weten te koppelen aan leerstof. Niet alleen op het gebied van wereldoriëntatie, ook voor wat betreft de taal- en rekenvaardigheden.

Creativiteit begint bij de leerkracht van binnen. Leerkrachten die zich op hun gemak voelen met hun eigen creativiteit kunnen dat ook beter naar buiten brengen. Ze moeten kinderen kunnen uitdagen. Maar daar zit natuurlijk wel een spanningsveld. Leerkrachten willen en kunnen misschien veel meer, maar voelen tegelijkertijd de hete adem van de onderwijsinspectie, de ouders, andere scholen.

Mijn wens is dat ik het als schoolleider over drie à vier jaar zo voor elkaar heb dat kinderen in de ochtend de basisvaardigheden op meervoudige manieren krijgen en dat ze daarna in de middag via vijf, zes wegen met hun eigen projecten, thema’s en leervragen aan het werk kunnen onder begeleiding van leerkrachten, experts, kunstenaars, coaches en onderwijsassistenten.’

Creatief denken in combinatie met analytisch en praktisch denken maakt het mogelijk ideeën te vertalen naar mogelijkheden. Het voorkomt dat we vastroesten in gefixeerde denkpatronen en dat we openstaan voor andere benaderingswijzen en nieuwe ervaringen op ons pad.

Marjan van Eijck, zorgcoördinator en intern begeleider:

‘Creativiteit is een kracht die in jezelf zit, wat je altijd bij je hebt en waar je op terug kunt vallen. Als je leert je creativiteit te gebruiken leer je wegen te zien die naar oplossingen leiden. Je leert te herkennen dat er verschillende keuzes zijn om iets aan te pakken. Dit moeten we bij kinderen aanboren en ontwikkelen. Momenteel wordt het accent vanuit de overheid weer gelegd op rekenen en taal. Alsof we kinderen helpen met alleen maar heel goed in reken en taal te worden. Een kind is veel meer dan z’n reken en taal zijn.

We leven in een nieuwe tijd en weten eigenlijk niet waar we kinderen precies voor opleiden. De beroepen van later bestaan nu nog niet en toch blijven we in het onderwijs vasthouden om via oude methodes leerstof vorm te geven. Op deze school zijn we bezig met een omslag. Het is soms wel lastig balanceren tussen waarden en gedragsnormen en vormgeven aan het ontwikkelen van het vrije denken. Toch is het goed dat we onze leerlingen meegeven over hun eigen grenzen heen te leren kijken.’

Het hoeft niet ingewikkeld te zijn om creativiteit een plek te geven in je eigen lessen. In eerste instantie is het een kwestie van durven voorbij de gebruikelijke kaders te denken. De volgende stap is om creativiteit te verbreden en verdiepen door het te verweven met de leerdomeinen en met wat bij kinderen een hot item is. Weten wat creativiteit is en hoe je dit bij jezelf en anderen genereert, blijft voeden en sturen naar een bepaald doel, zijn belangrijke voorwaarden.

Blijvliet

De huidige tijd vraagt om onderwijs vanuit een creatieve benadering om leerlingen voor te bereiden op werken en leven in een wereld die voortdurend verandert.4)

Dus waar wachten we op? Begin met kleine stapjes, bouw succeservaringen op en ga van daaruit voorwaarts!

Op woensdag 28 november wordt de eerste open vervolgtraining op ‘Voorbij de Kaders – Kunst in Leren’ gegeven. Creativiteitsontwikkeling en onderwijs ontwerpen aan de hand van een thema staan daarbij centraal. De training is alleen toegankelijk voor leerkrachten die de basistraining hebben gevolgd. Binnenkort ontvangen zij een uitnodiging voor deelname.

1) Creative Thinking in the Classroom, Robert J. Sternberg, Educational Research, PACE Center, Yale University

2) Voorbij de Kaders, verwondering over onze leer-kracht, bewondering voor onze leer-kracht, Alexandra van der Hilst, ISBN 978-90-815027-1-9, www.ab3.nu

3) Project Zero, Howard Gardner, http://pzweb.harvard.edu/index.cfm

4) 21st Century Skills, Education & Competitiveness, www.21stcenturyskills.org.


Nieuwsbrief

Wilt u op de hoogte gehouden worden Schrijf u dan in voor de nieuwsbrief. >>
www.deweijerdesign.nl